Data Quality Model

Wat is het?

Het EAW Data Quality Model beschrijft per kritisch gegevenselement voor welk gebruik kwaliteit nodig is, welke regel daarvoor geldt, hoe die regel wordt beoordeeld en wie over afwijkingen beslist. Dit is een EAW-productdefinitie. Een ingevuld model is een ontwerp van kwaliteitsborging; het bewijst op zichzelf geen goede kwaliteit van productiegegevens.

Een architect gebruikt het bij nieuw datagebruik, gewijzigde definities of gegevensstromen, onduidelijk eigenaarschap en herhaalde kwaliteitsproblemen. Het resultaat is een traceerbare beslisbasis voor business, data-eigenaar, steward en implementatieteam. SQL, dashboards, hersteljobs en platformselectie vallen buiten dit product.

Bronnen en werkafspraken

Bron S-01: The Government Data Quality Framework, gepubliceerd 3 december 2020; geraadpleegd 20 september 2026. Parafrase: kwaliteit wordt beoordeeld vanuit beoogd gebruik. De beschreven dimensies zijn geen verplichte universele lijst. Volledigheid betreft aanwezigheid van vereiste records/waarden, uniciteit onbedoelde duplicatie, consistentie onderlinge overeenstemming, tijdigheid beschikbaarheid en actualiteit voor het gebruik, validiteit toegestane vorm/bereik, en juistheid overeenkomst met de werkelijkheid. Een complete of geldig gevormde waarde hoeft dus niet juist te zijn.

Alle onderstaande codes, views, statussen, meetconventies en beslisvelden zijn EAW-werkafspraken voor dit product; geen claim van DAMA-, ISO- of TOGAF-conformiteit. Er wordt niet direct geciteerd. S-01 schrijft geen sectorgrenzen, SLA's of vaste meetfrequentie voor dit model voor.

Begrippen en codelegenda

DIM-COM = volledigheid; DIM-UNI = uniciteit; DIM-CON = consistentie; DIM-TIM = tijdigheid; DIM-VAL = validiteit; DIM-ACC = juistheid. Dit zijn EAW-codes voor de geparafraseerde bronbegrippen. Andere dimensies zijn toegestaan met definitie en rationale. Niet elke dimensie hoeft op elk gegevenselement te worden toegepast.

Architectuurstructuur

Drie samenhangende views vormen het product:

1. Gebruik en kwaliteitsdekking: UC → CDE → geselecteerde DIM → QR. Ontbrekende dekking blijft zichtbaar; een lege matrixcel betekent geen vastgelegde regel, geen geslaagde test.
2. Regel en meetcontract: QR → MR → EV, met bron/lineage, lifecyclecontext en verantwoordelijkheden. De regel zegt wat moet gelden; het meetcontract hoe de uitspraak toetsbaar wordt.
3. Afwijking en besluit: EV → IS → DC → architectuurconsequentie, met terugverwijzing naar QR. Een meetuitkomst keurt een uitzondering niet automatisch goed.

De template werkt dit uit in acht bewerkbare pagina's en registers. Geen gemiddelde totaalscore in v1.0: die zou ongelijksoortige gebruiksrisico's, onbekende dekking en ontbrekende normen verhullen.

Van vraag naar toetsbare regel

Begin bij een gebruiksvraag: welk besluit wordt verkeerd genomen als dit gegeven ontbreekt, verkeerd is of te laat komt? Leg het gekozen CDE vast op de granulariteit van het gebruik en neem de definitie uit het bestaande informatie-/datamodel over. Ontbreekt die definitie, registreer een onzekerheid; introduceer geen concurrerende definitie zonder besluit.

Selecteer daarna relevante dimensies. Voor een ontvangstdatum kunnen aanwezigheid en juiste registratie twee afzonderlijke regels zijn. Een syntactisch herkenbare datum bewijst niet dat het juiste ontvangsttijdstip is vastgelegd. Voor juistheid is een geschikte vergelijkingsbron of verificatiemethode nodig; ontbreekt deze, dan blijft de juistheidsconclusie onbekend.

Formuleer QR als toetsbaar predicaat plus toepassingsconditie. Leg onderscheid vast tussen:

• Regel op recordniveau: voldoet één in-scope eenheid aan het predicaat?
• Meetresultaat: wat is onder de daadwerkelijk beoordeelde eenheden waargenomen?
• Acceptatiebesluit: is de waargenomen kwaliteit voor het beoogde gebruik aanvaardbaar?

Een target is geen meting. Een meting is geen gebruiksacceptatie. Iedere norm/drempel/tolerantie vereist een bron of een herkenbaar fictieve casusaanname met besluitstatus. Ontbrekende goedkeuring blokkeert een positieve acceptatieclaim, niet het vastleggen van een beschrijvend meetresultaat.

Reproduceerbaar meetcontract

MR legt minimaal vast:

• QR-id en regelversie; CDE en meeteenheid/granulariteit.
• Populatiedefinitie, selectieperiode, peilmoment en tijdzone.
• Meetpunt en bron-/lineageversie; moment van extractie.
• In-/uitsluitingen inclusief redenen; null, lege tekst en onbekende waarden krijgen expliciete behandeling.
• Toetsuitkomsten: voldoet, voldoet niet, niet beoordeelbaar; niet van toepassing wordt buiten de toepasselijke populatie gerapporteerd met reden.
• Teller/noemer en eenheid per indicator; afronding; methode bij steekproef.
• Referentiebron en vergelijkingsmethode indien de regel juistheid of overeenstemming beoordeelt.
• Verwacht bewijs, uitvoerende rol, verifiërende rol, meettrigger/frequentie en bewaarbehoefte voor het bewijs.
• Normbron, normversie en besluitstatus; geen stilzwijgende standaardnorm.

EAW-rekenconventie voor een telling: N = alle toepasselijke eenheden; V = voldoet; F = voldoet niet; U = niet beoordeelbaar. N = V + F + U. Niet-toepasselijke eenheden X tellen apart, buiten N. Een regel voor aanwezigheid classificeert ontbrekende waarden als F wanneer de regel aanwezigheid vereist; U is bedoeld voor werkelijk niet uitvoerbare beoordeling.

Dekking = (V + F) / N, mits N > 0. Aandeel voldoet onder beoordeelde eenheden = V / (V + F), mits V + F > 0. Rapporteer beide met V/F/U/N/X. Bij noemer nul: niet berekenbaar, nooit automatisch groen of 100%. De tweede indicator kan hoog zijn terwijl de dekking laag is; dat rechtvaardigt geen conclusie over de gehele populatie. Een steekproef beschrijft uitsluitend die steekproef tenzij een afzonderlijk onderbouwde inferentiemethode wordt gebruikt.

Voor een tijdsduur of andere meeteenheid wordt een eigen formule vastgelegd. Bovenstaande percentages zijn geen universeel voorschrift voor iedere dimensie.

Verantwoordelijkheden en besluiten

Onderscheid regelverantwoordelijke, meetuitvoerder, bewijsverificateur en beslisser over gebruik/uitzondering. Deze rollen kunnen organisatorisch samenvallen maar blijven afzonderlijk benoemd; een tool krijgt geen beslismandaat. Benoem de koppeling aan Data Domain & Ownership, het mandaat en de status voorgesteld/bevestigd.

Regelstatus: ontwerp → ter beoordeling → goedgekeurd → vervangen. Dit staat los van meetuitkomst en productpublicatiestatus. Bewijsstatus: niet gemeten, gemeten/onbeoordeeld, geverifieerd, verouderd of niet bruikbaar. Besluitstatus: voorgesteld, genomen of vervallen. Geen besluit zonder vastgelegde bevoegde rol en besluitgrond.

DC vermeldt exacte scope, normversie, bewijsreferenties, risico voor UC, eventuele uitzondering, geldigheidsduur/herbeoordeling en consequentie. Een uitzondering verwijdert de oorspronkelijke afwijking niet. Wijziging van regel/bron/populatie kan bestaande vergelijkbaarheid verbreken; leg nieuwe versie en herbeoordeling vast.

Werkwijze

1. Baken gebruik en gevolgen af; selecteer en motiveer CDE's.
2. Controleer bestaande definities, bron/lineage, lifecycle en eigenaarschap.
3. Selecteer dimensies en schrijf afzonderlijke toetsbare regels.
4. Ontwerp meetcontract, normbesluit en expliciete onzekerheden.
5. Verkrijg en verifieer bewijs; houd gesimuleerde en werkelijke uitkomsten gescheiden.
6. Beoordeel afwijkingen, oorzaken en gebruiksconsequenties; leg besluiten vast.
7. Herbeoordeel na relevante wijzigingen en versieer de samenhangende set.

Fictief voorbeeld: ontvangstmoment bij werkverdeling

De voorbeeldcasus gebruikt UC-01 Werkverdeling, CDE-01 Ontvangstmoment en QR-01 Aanwezigheid op DIM-COM Volledigheid. Alle records, tijden, rollen en normen zijn fictieve casusaannames. Van vijf geselecteerde records zijn er vier toepasselijk (N=4) en is één uitgesloten (X=1). Twee voldoen (V=2), één voldoet niet (F=1) en één is niet beoordeelbaar (U=1). De dekking is 75,0%; het aandeel voldoet onder beoordeelde eenheden is 66,7%. Dat zijn verschillende indicatoren.

IS-01 beschrijft de gesimuleerde afwijking. IS-02 houdt norm en mandaat open, IS-03 de aansluiting op bronmodellen en een ontbrekende juistheidsregel, en IS-04 de bewaarbehoefte van meetbewijs. DC-01 is voorgesteld, niet genomen. De simulatie geeft geen bewijs over productiegegevens of hun feitelijke juistheid.

Samenhang

Data Domain & Ownership levert verantwoordelijkheidscontext. Conceptual en Logical Data Model leveren betekenis en structuur. Data Flow & Lineage verduidelijkt herkomst en meetpunt. Data Lifecycle voegt toestandscontext toe. Het kwaliteitsmodel levert eisen voor vervolgontwerp zonder zelf een integratiepatroon, platform of bewaartermijn te kiezen.