Wanneer gebruik je dit?
Gebruik dit EAW-werkblad voordat je een AI-proef start of een voorgestelde toepassing beoordeelt. Het helpt de architectuurvraag af te bakenen; het is geen juridische toets of bewijs van geschiktheid.
Wat heb je nodig?
Een concrete taak, de huidige werkwijze, mogelijke gegevensbronnen en de betrokken beslisser.
Een voorbeeld uit de praktijk
Fictieve casus: Noordhaven Servicebureau
Noordhaven Servicebureau onderzoekt concept-samenvattingen van interne werkinstructies. De proef gebruikt zelfgeschreven fictieve instructies; een medewerker controleert iedere uitkomst tegen de bron.
Het weglaten van een uitzondering is een belangrijk foutscenario. Daarom zijn broncontrole, afwijzen en handmatig verder werken onderdeel van het ontwerp. De proef is nog niet uitgevoerd; kwaliteitseisen en controlecapaciteit moeten vooraf worden vastgesteld.
Aan de slag
Gebruik de template om deze onderdelen voor je eigen situatie uit te werken.
- Vraag, gebruiker en gewenste uitkomst
- Scope en uitgesloten handelingen
- Huidige werkwijze en alternatief zonder AI
- Invoer, bronnen en gebruiksvoorwaarden
- Uitvoer, ontvanger en menselijke controle
- Foutscenario en begrenzing
- Proefopzet, criteria en bewijs
- Beheer, terugval en heroverweging
- Eigenaar, besluitstatus en open punten
Controleer je resultaat
- Zijn gebruiker, taak, scope en gewenst resultaat concreet?
- Is een alternatief zonder AI meegenomen?
- Zijn gegevensbronnen en voorwaarden bevestigd of expliciet open?
- Kan de controlerende rol een fout herkennen, afwijzen en terugvallen?
- Zijn testgevallen, criteria en ontbrekend bewijs vastgelegd vóór de proef?
- Zijn voorgestelde keuze en gemeten resultaat duidelijk onderscheiden?
Verdieping en begrippen
Begin bij de taak
Beschrijf wie iets wil bereiken, welke handeling daarbij hoort en wat nu niet goed gaat. Schrijf de gewenste uitkomst op voordat je een model of leverancier kiest. Neem de huidige werkwijze en een alternatief zonder AI mee in de afweging.
Maak de grenzen zichtbaar
Leg vast welke invoer gebruikt mag worden, waar die vandaan komt en wie dat bevestigt. Benoem wat de toepassing mag opleveren en wie de uitkomst gebruikt. Een menselijke controle is pas concreet wanneer iemand de bevoegdheid, tijd en informatie heeft om een voorstel te beoordelen en af te wijzen.
Ontwerp ook het foutpad
Beschrijf een fout die ertoe doet, bijvoorbeeld een samenvatting die een voorbehoud weglaat. Bepaal wat de gebruiker dan ziet, hoe die naar de bron teruggaat en wanneer de bestaande werkwijze wordt gebruikt. Leg vast wie incidenten en wijzigingen beoordeelt.
Beproef vóór je besluit
Kies representatieve testgevallen, inclusief lastige en ongewenste situaties. Spreek vooraf af wat wordt gemeten en wanneer een resultaat onvoldoende is. Vergelijk met dezelfde taak zonder AI. Noteer ontbrekend bewijs als open punt en behandel een geslaagde demonstratie niet als bewijs voor alle praktijksituaties.
Fictief voorbeeld
Noordhaven Servicebureau wil interne werkinstructies laten samenvatten voor medewerkers. De proef gebruikt uitsluitend zelfgeschreven fictieve instructies. Het systeem maakt een concept met bronverwijzingen; de medewerker controleert ieder inhoudelijk punt vóór gebruik. Verzenden aan klanten en automatisch wijzigen van dossiers vallen buiten scope.
Een mogelijke fout is het weglaten van een uitzondering. Daarom bevat de proef ook tegenstrijdige instructies en ontbrekende informatie. De eigenaar moet nog vaststellen welke kwaliteit en tijdsbesteding acceptabel zijn. Er is geen proef uitgevoerd en geen tijdwinst aangetoond.
Werkbladen
Gebruik de bewerkbare template, het ingevulde fictieve voorbeeld en de samenvatting op één pagina. Template en voorbeeld gebruiken dezelfde negen velden.
Status en grenzen
EAW-werkwijze, versie 1.0, 14 oktober 2026. De inhoud is een hulpmiddel voor het voorbereiden van een architectuurbesluit. Aanvaarding van risico’s, gegevensgebruik en een eventuele ingebruikname vragen een afzonderlijk bevoegd besluit in de eigen organisatie.
Verder werken
Gebruik een verwant onderwerp om een volgend deel van je vraag uit te werken.
Ook bij EAW
- Ingevuld fictief voorbeeld (.md)
- Samenvatting op één pagina
- AI Architecture: discipline en trainingsstatus
Je accountvoorkeuren worden geladen.
Achtergrond en bronnen
EAW-werkwijze en werktemplate. Voorbeeldcasussen zijn fictief.
Versie 1.0